Jaja Fabergé – najdroższe pisanki świata i ich muzeum

Choć tytuł tego wpisu w dużym uproszczeniu przedstawia słynne jajka tworzone na zamówienie rosyjskich carów, należy pamiętać, że jajka Fabergé na stałe wpisały się w kulturę Rosji. Zwieńczeniem ich sławy jest powstałe niedawno muzeum, w którym wiele jajek stało się bezcennymi eksponatami.

Nazwa Jajo Fabergé pochodzi od nazwiska złotnika, grawera i jubilera, autora niezwykłych wyrobów jubilerskich. Peter Carl Fabergé urodził się 30 maja 1846 w Petersburgu. Po jakimś czasie rodzina Fabergé wyjechała do Drezna, ale potem wróciła do Petersburga. W 1872 r. Peter Fabergé przejął zakład jubilerski swojego ojca. Prawdziwym zwrotem w karierze Petera Fabergé była Ogólnorosyjska Wystawa Przemysłu i Sztuki (Всероссийская художественно-промышленная выставка) w Moskwie w 1882 r. W czasie trwania wystawy drogocenne i zachwycające prace petersburskiego złotnika wystawione przez Muzeum Ermitażu (w którym wówczas pracował Fabergé) do tego stopnia zachwyciły cara Aleksandra III, że ten kilka z nich kupił, a Petera Fabergé mianował nadwornym jubilerem.

Wybór jajek jako motywu na drogocenne prezenty cara nie był przypadkowy. Wielkanoc bowiem, jako najważniejsze i najradośniejsze święto chrześcijan, a więc i wyznawców prawosławia, wymagało przez cara odpowiedniego podkreślenia. Podczas gdy poddani cara podarowywali sobie w czasie wielkanocy zwykłe, acz zdobione na różne sposoby jajka (czyli po prostu pisanki), car wręczał specjalnie dla niego przygotowane, drogie i piękne jajka wychodzące spod ręki Petera Fabergé.

Pierwsze jajko Fabergé powstało w 1885 r.; było to „Jajko z kurką”, tzw. „Kuroczka” („Kурочка”). Od tej pory Peter Fabergé co roku dostraczał carowi nowe eksponaty. Po śmierci Aleksandra III tradycję tę kontynuował jego syn – Mikołaj II.

Z roku na rok jajka stawały się coraz bardziej wymyślne, a mechanizmy w nich ukryte – coraz bardziej złożone, co oczywiście wpływało na cenę. O ile więc pierwsza „Kuroczka” wykonana ze złota, białej matowej emalii, rubinów i brylantów kosztowała nieco ponad 4 tys. rubli, o tyle „Jajko z konwaliami („Ла́ндыши” z 1898 r.) wykonane ze złota, emalii, diamentów, rubinów, pereł, kryształu górskiego i kości słoniowej osiągnęło cenę 6 700 rubli. Ówczesne najdroższe jajko sprzedano w 1913 r. za prawie 25 tys. rubli; było to „Jajko zimowe” („Зи́мнее”). Do zrobienia „Jajka zimowego” użyto: kryształu górskiego, platyny, diamentów, kamienia księżycowego, kwarcu, nefrytu i granatu. Jeśli chodzi o mechanizmy używane np. do wypełnienia jajek, to warto tu wspomnieć o Niebieskim Jajku z Wężem („Синее яйцо-часы со змеёй”) lub Jajku z Kogucikiem („Петушок”). Oba mają w środku zegarki. Obecnie ceny oryginalnych Jaj Fabergé sięgają od kilku do kilkunastu milionów dolarów.

Ponadto jajka nierzadko w swojej ornamentyce nawiązywały do wydarzeń historycznych takich jak: 300. rocznica panowania Romanowów czy otwarcie kolei transsyberyjskiej.

Rosyjska arystokracja również chciała zaznać carskiego luksusu, przez co zlecano pracowni Fabergé produkcję podobnych ozdób. Największym i najdroższym zbiorem jaj dla arystokratów dysponowała rodzina Kelch. Aleksander Kelch był właścicielem syberyjskich kopalń złota i platyny, a jajka podarowywał swojej żonie – Barbarze.

Jajka powstawały aż do wybuchu rewolucji październikowej (łącznie do roku 1917 powstały 54 jajka). Wskutek ówczesnych działań Lenina zostały skonfiskowane. Sam Peter Fabergé sprzedał zakład swoim pracownikom i wyemigrował do Finlandii. Zmarł w Lozannie w Szwajcarii.

Fabergé miał czterech synów, a dwóch z nich – Eugeniusz i Aleksander postanowili ponownie założyć zakład złotniczo-jubilerski. Dziś nie znajdzie się u braci słynnych jaj, ale za to można u nich kupić m.in. wisiorek przypominający historyczną „Kuroczkę”, a także wiele innych elementów biżuterii: od bogato zdobionych pierścieni, przez eleganckie kolczyki, aż po męskie zegarki. Od maja 2009 roku w niemieckiej miejscowości Baden-Baden funkcjonuje jak na razie jedyne na świecie muzeum poświęcone Peterowi Fabergé.

Również jajka doczekały się swojego muzeum. Dzięki 10-letniej pracy kolekcjonerskiej rosyjskiego miliardera Wiktora Wekselberga w 2013 r. w Petersburgu w jednym z pałaców nad rzeką Fontanką zostało otwarte Muzeum Jajek Fabergé. Kolekcja zgromadzona przez Rosjanina oprócz słynnych jajek zawiera też inne dzieła, które wykonano w pracowni Fabergé.

Choć Jajka Fabergé powstawały w czasach wyjątkowo trudnych dla całego społeczeństwa ówczesnej Rosji i mogą być traktowane jako symbol uciemiężenia społecznego, nie można im odmówić piękna, a ich autorowi – kunsztu i talentu. Nowatorskie rozwiązania jubilerskie i odważne połączenia metali to ulotne i zapominane elementy pracy jednego człowieka, bez których jajka być może nigdy nie stałyby się sławne.

Opracowanie i tłumaczenie: Aleksandra Kwapiszewska na podstawie: Fabergé-EiЯ́йца Фаберже́Peter Fabergé,  fabergemuseum.ru, faberge.com, faberge-museum.deAdamSzymanskiNaTemat.pl, swietadubicze.com, Jaja carskie

Zdjęcie Jajka zimowego jako ilustracji wpisu: Автор: Фаберже – Частная коллекция, Катар, Добросовестное использование, ru.wikipedia.org

Zapraszamy na nasz profil na Facebooku!

Reklamy